Vlerësimi ekografik i kavitetit të mitrës: polipet, miomat submukoze, endometri i trashë, ngjitjet dhe septumi

01Çfarë është kaviteti i mitrës dhe çfarë mund ta prekë?

Kaviteti i mitrës (kaviteti uterin) është hapësira e brendshme e mitrës, e veshur me një shtresë të quajtur endometër. Pikërisht këtu ngulitet embrioni dhe nga këtu vjen gjaku i menstruacioneve. Çdo ndryshim në formën e kavitetit ose në trashësinë e endometrit mund të shkaktojë gjakderdhje të çrregullt, vështirësi për të mbetur shtatzënë ose aborte.

Patologjitë më të shpeshta të kavitetit uterin janë:

• Polipet endometriale: rritje të vogla, zakonisht beninje, të endometrit (në gjuhën e përditshme shpesh „mishi i huaj në mitër“).
• Miomat submukoze (fibromat submukoze): mioma që rriten drejt brendësisë së mitrës dhe deformojnë kavitetin.
• Endometri i trashë (hiperplazia endometriale ose trashje e thjeshtë): shtresë më e trashë se sa pritet për moshën dhe fazën e ciklit.
• Ngjitjet brenda mitrës (sinekitë, sindromi Asherman): ura indi mbresor që ngjitin muret e mitrës, shpesh pas pastrimit të mitrës (kyretazhit).
• Anomalitë kongjenitale: mitra me septum (mitra septate), mitra bikorne, harkore (arkuate) ose njëbrirëshe.
• Mbetjet pas shtatzënisë: ind i mbetur pas abortit, lindjes ose ndërprerjes së shtatzënisë.

FIGO (Federata Ndërkombëtare e Gjinekologjisë dhe Obstetrikës) i grupon shkaqet strukturore të gjakderdhjes së çrregullt me akronimin PALM: Polip, Adenomiozë, Leiomiomë (mioma) dhe Malinjitet/hiperplazi. Tre nga katër këto mund të vlerësohen fillimisht me ekografi.

02Cilat simptoma tregojnë se duhet të bëni ekografi të mitrës?

Duhet të bëni një ekografi gjinekologjike të fokusuar te kaviteti i mitrës nëse keni një nga këto simptoma ose situata:

• Gjakderdhje mes cikleve ose pas marrëdhënies seksuale (njolla gjaku jashtë ciklit).
• Menstruacione shumë të rënda, me mpiksje, ose cikël menstrual i zgjatur (më shumë se 7–8 ditë).
• Cikle të çrregullta që ndryshojnë papritur.
• Gjakderdhje pas menopauzës, edhe nëse është vetëm një njollë e vogël.
• Vështirësi për të mbetur shtatzënë (infertilitet) për 12 muaj, ose 6 muaj nëse jeni mbi 35 vjeç.
• Dy ose më shumë aborte, veçanërisht aborte të vona.
• Menstruacione shumë të pakta ose që mungojnë pas një pastrimi të mitrës.
• Gjakderdhje e vazhdueshme, dhimbje ose temperaturë pas abortit ose lindjes.
• Para fillimit të një procedure IVF ose inseminimi (IUI), për të siguruar që kaviteti është normal.
• Kontroll i rregullt nëse merrni tamoksifen ose terapi hormonale zëvendësuese.

Shumë polipe dhe mioma të vogla nuk japin asnjë simptomë dhe zbulohen rastësisht. Prandaj ekografia e kavitetit është pjesë standarde e vlerësimit të çiftit infertil.

03Çfarë janë polipet në mitër dhe a janë kancer?

Polipet endometriale janë rritje të lokalizuara të endometrit që dalin drejt kavitetit të mitrës, si një „gisht“ ose „pikë“ indi. Mund të jenë një ose disa, nga disa milimetra deri në disa centimetra. Shumica dërrmuese janë beninje (jo kancer).

Simptomat e polipeve në mitër:

• Gjakderdhje mes cikleve ose njolla gjaku.
• Menstruacione më të rënda ose më të gjata.
• Gjakderdhje pas marrëdhënies.
• Gjakderdhje pas menopauzës.
• Vështirësi për të mbetur shtatzënë.
• Shpesh asnjë simptomë.

A mund të jetë polipi kancer? Rreziku është i ulët, por jo zero, dhe varet kryesisht nga mosha dhe menopauza. Një meta-analizë e 51 studimeve me 35.345 gra (Uglietti et al., Menopause, 2019) gjeti malinjitet në 2,73% të polipeve: 1,12% te gratë para menopauzës dhe 4,93% te gratë pas menopauzës. Rreziku është më i lartë kur polipi shoqërohet me gjakderdhje pas menopauzës.

Në ekografi, polipi duket zakonisht si një formacion i rrumbullakët ose ovale, më i ndritshëm (hiperekogjen) se endometri përreth, shpesh me një enë të vetme ushqyese që duket me Doppler me ngjyra (shenja e „enës ushqyese“, sipas terminologjisë së konsensusit IETA). Mjekja do t’ju këshillojë nëse nevojitet imazheri shtesë, si ekografi 3D ose ekografi me kontrast salin, ose histeroskopi për konfirmim dhe heqje.

Polipet e vogla pa simptoma te gratë e reja ndonjëherë thjesht monitorohen, sepse disa zhduken vetë. Polipet me simptoma, polipet pas menopauzës dhe polipet te gratë që kërkojnë shtatzëni zakonisht hiqen me histeroskopi (polipektomi histeroskopike).

04Mioma në mitër: çfarë është mioma submukoze dhe si zbulohet?

Mioma (fibroma, leiomioma) është tumor beninj i muskulit të mitrës. Është shumë e shpeshtë: në studimin e Baird et al. (American Journal of Obstetrics and Gynecology, 2003), deri në moshën 50 vjeç rreth 70% e grave të bardha dhe mbi 80% e grave me ngjyrë kishin mioma në ekografi. Shumica nuk shkaktojnë probleme.

Ajo që ka rëndësi është vendndodhja. Klasifikimi FIGO i ndan miomat në tipet 0–8:

• Tipi 0: mioma krejtësisht brenda kavitetit, e lidhur me një kërcell (pedunkuluar).
• Tipi 1: më shumë se gjysma e miomës është brenda kavitetit.
• Tipi 2: më pak se gjysma është brenda kavitetit, pjesa tjetër në murin e mitrës.
• Tipet 3–8: mioma intramurale (në mur), subseroze (në sipërfaqen e jashtme) ose të tjera, që zakonisht nuk deformojnë kavitetin.

Miomat submukoze (tipet 0–2) janë ato që prekin më shumë kavitetin. Simptomat e miomës në mitër të këtij lloji janë menstruacione shumë të rënda, anemi nga humbja e gjakut, cikle të zgjatura, dhimbje dhe vështirësi për të mbetur shtatzënë.

Ekografia transvaginale tregon numrin, madhësinë dhe pozicionin e çdo miome, si dhe sa e deformon kavitetin. Kjo matje është vendimtare, sepse përcakton nëse mioma mund të hiqet me histeroskopi (pa prerje, nga brenda mitrës) apo kërkon një qasje tjetër. Për miomat tip 2 ose kur kufiri nuk është i qartë, mjekja mund të këshillojë imazheri shtesë ose histeroskopi diagnostike.

05Endometri i trashë: sa është normale trashësia e endometrit?

Trashësia e endometrit ndryshon gjatë ciklit, ndaj „i trashë“ ka kuptim vetëm në raport me moshën dhe fazën e ciklit. Te gratë në moshë riprodhuese endometri është i hollë menjëherë pas menstruacioneve, trashet gradualisht deri në ovulacion dhe arrin vlerat më të larta në fazën e dytë të ciklit. Prandaj një matje e vetme pa ditën e ciklit mund të jetë çorientuese.

Pas menopauzës situata është ndryshe. Sipas ACOG (Kolegji Amerikan i Obstetërve dhe Gjinekologëve, Opinioni i Komitetit nr. 734, 2018), te një grua me gjakderdhje pas menopauzës, një endometër me trashësi 4 mm ose më pak në ekografi transvaginale ka vlerë parashikuese negative mbi 99% për kancerin e endometrit. Mbi këtë prag, ose kur endometri nuk shihet qartë, nevojitet vlerësim i mëtejshëm (biopsi e endometrit ose histeroskopi).

Shkaqet e endometrit të trashë:

• Ndikim i estrogjenit pa progesteron (cikle pa ovulacion, sindroma e vezoreve polikistike, mbipesha).
• Polipe që „fshihen“ brenda një endometri të trashë.
• Hiperplazia endometriale, me ose pa atipi.
• Terapia hormonale zëvendësuese ose tamoksifeni.
• Më rrallë, kanceri i endometrit.

Një endometër i trashë nuk do të thotë kancer. Por, kur shoqërohet me gjakderdhje pas menopauzës ose me gjakderdhje të çrregullt pas moshës 45 vjeç, duhet sqaruar gjithmonë.

06Ngjitjet në mitër (sindromi Asherman) dhe mbetjet pas abortit: si i tregon ekografia?

Ngjitjet brenda mitrës (sinekitë intrauterine) janë ura indi mbresor që ngjitin muret e kavitetit me njëri-tjetrin. Kur ato shkaktojnë menstruacione shumë të pakta ose mungesë të tyre, infertilitet ose aborte, flitet për sindromin Asherman.

Shkaku kryesor është trauma e endometrit pas shtatzënisë, sidomos pastrimi i mitrës (kyretazhi) pas abortit ose lindjes. Një meta-analizë (Hooker et al., Human Reproduction Update, 2014) gjeti ngjitje te 19,1% e grave të kontrolluara me histeroskopi brenda një viti pas abortit, me rrezik më të lartë pas kyretazheve të përsëritura.

Në ekografi, ngjitjet mund të shfaqen si ndërprerje të vijës së endometrit, zona ku endometri është shumë i hollë ose ura brenda kavitetit. Ekografia jep të dhëna të dobishme, por histeroskopia është metoda që konfirmon dhe trajton ngjitjet.

Mbetjet pas shtatzënisë janë ind placentar ose embrional që mbetet në mitër pas abortit (spontan ose medikamentoz), lindjes ose ndërprerjes së shtatzënisë. Shenjat janë:

• Gjakderdhje që vazhdon ose rifillon javë pas abortit ose lindjes.
• Dhimbje në fund të barkut.
• Sekrecione me erë ose temperaturë (shenja infeksioni, kërkojnë kontroll urgjent).

Ekografia transvaginale me Doppler me ngjyra është testi i parë: ajo dallon mpiksjet e thjeshta nga indi i mbetur me qarkullim gjaku. Kjo ndihmon që trajtimi të jetë sa më i kursyer për endometrin, gjë që ul rrezikun e ngjitjeve në të ardhmen.

07Mitra me septum dhe anomalitë e lindura të mitrës: kur kanë rëndësi?

Anomalitë kongjenitale të mitrës krijohen para lindjes, kur mitra formohet nga bashkimi i dy gjysmave. Sipas një rishikimi sistematik të 94 studimeve me 89.861 gra (Chan et al., Human Reproduction Update, 2011), ato gjenden te rreth 5,5% e grave në popullatën e përgjithshme, 8,0% e grave infertile, 13,3% e grave me histori abortesh dhe 24,5% e grave me aborte dhe infertilitet.

Llojet kryesore sipas klasifikimit ESHRE/ESGE:

• Mitra me septum (mitra septate): një mur indi ndan kavitetin pjesërisht ose plotësisht. Është anomalia më e shpeshtë te gratë me aborte ose infertilitet.
• Mitra bikorne: mitra ka dy „brirë“ dhe sipërfaqja e jashtme e saj është e ndarë.
• Mitra harkore (arkuate): një hark i lehtë në tavanin e kavitetit, zakonisht pa rëndësi klinike.
• Mitra njëbrirëshe ose didelfe: zhvillim i një gjysme të vetme ose dy mitra të veçanta.

Dallimi midis mitrës me septum dhe mitrës bikorne është i rëndësishëm, sepse trajtimi është krejt i ndryshëm. Për këtë dallim duhet parë njëkohësisht kaviteti dhe kontura e jashtme e mitrës. Konsensusi ESHRE/ESGE rekomandon ekografinë 3D si metodë kryesore për diagnozën e anomalive kongjenitale. Pas ekografisë standarde, mjekja do t’ju këshillojë nëse nevojitet ekografi 3D, ekografi me kontrast salin ose histeroskopi.

A duhet operuar septumi? Jo gjithmonë. Studimi i randomizuar TRUST (Rikken et al., Human Reproduction, 2021) nuk gjeti përmirësim të lindjeve të gjalla pas heqjes histeroskopike të septumit krahasuar me mosndërhyrjen. Vendimi merret individualisht, sipas historisë së abortit, infertilitetit dhe madhësisë së septumit.

08Si bëhet ekografia e kavitetit të mitrës dhe në cilën ditë të ciklit?

Ekografia e kavitetit të mitrës është një ekografi gjinekologjike, kryesisht transvaginale, me një sondë të hollë që vendoset në vaginë me mbulesë higjienike dhe xhel. Kjo rrugë jep imazhe shumë më të qarta të endometrit sesa ekografia nga barku. Te vajzat që nuk kanë pasur marrëdhënie seksuale përdoret ekografia nga barku ose rrugë alternative, sipas këshillës së mjekes.

Dita më e mirë e ciklit: menjëherë pas mbarimit të menstruacioneve, rreth ditës 5–10 të ciklit. Në këtë fazë endometri është i hollë dhe polipet, miomat submukoze dhe ngjitjet dallohen më mirë. Për disa pyetje, si forma e kavitetit në anomalitë kongjenitale, mjekja mund të kërkojë një kontroll në fazën e dytë të ciklit. Pas menopauzës ekografia mund të bëhet çdo ditë. Nëse keni gjakderdhje aktive dhe simptoma shqetësuese, mos prisni ditën ideale: telefononi klinikën.

Hap pas hapi në Klinikën Gjata:

1. Rezervoni vizitën me telefon në +355 4 234 0059 dhe tregoni ditën e ciklit ose datën e menstruacioneve të fundit.
2. Sillni ekografitë, analizat, raportet e histeroskopisë ose të operacioneve të mëparshme dhe listën e barnave.
3. Mjekja ju pyet për simptomat, ciklin, shtatzënitë, abortet dhe pastrimet e mëparshme të mitrës.
4. Për ekografinë transvaginale zbrazni fshikëzën; nuk ka nevojë për urinë të plotë.
5. Ekografia kryhet me aparatin GE Voluson, me matje të trashësisë së endometrit, vlerësim të kavitetit, të miomave, vezoreve dhe Doppler me ngjyra kur nevojitet.
6. Prof. Asoc. Dr. Elinda Gjata e kryen dhe e interpreton vetë ekografinë, pa ndërmjetës.
7. Gjetjet ju shpjegohen menjëherë, me imazhe, dhe merrni rekomandimin për hapin tjetër: monitorim, trajtim, imazheri shtesë ose histeroskopi.

Ekzaminimi zakonisht nuk dhemb. Mund të ndjeni pak presion. Mund të vazhdoni aktivitetet normale menjëherë pas tij.

09A ndikojnë polipet, miomat dhe septumi te shtatzënia, IVF dhe aborti?

Po, patologjitë e kavitetit mund të ulin shanset për shtatzëni dhe të rrisin rrezikun e abortit, sepse pengojnë ngulitjen e embrionit ose ushqimin e tij. Sa i madh është efekti varet nga lloji, madhësia dhe pozicioni.

Çfarë tregojnë studimet:

• Polipet: në një studim të randomizuar me 215 gra infertile që bënin inseminim (Pérez-Medina et al., Human Reproduction, 2005), shtatzënia ishte rreth dy herë më e shpeshtë pas heqjes histeroskopike të polipeve (rreth 63% kundrejt 28%). Cochrane e konsideron këtë provë me cilësi të ulët, sepse bazohet në një studim të vetëm.
• Miomat submukoze: meta-analiza e Pritts et al. (Fertility and Sterility, 2009) tregoi se miomat që deformojnë kavitetin ulin shtatzëninë klinike, ngulitjen dhe lindjet e gjalla, dhe rrisin abortin spontan. Një studim kohort shumëqendror (Ultrasound in Obstetrics & Gynecology) lidhi miomën submukoze të izoluar me rreth 4,7 herë më shumë shanse për abort të vonë.
• Ngjitjet: ulin sipërfaqen e endometrit funksional dhe lidhen me infertilitet dhe aborte të përsëritura.
• Septumi: lidhet me abort dhe lindje të parakohshme, por heqja e tij nuk sjell gjithmonë përfitim (studimi TRUST, 2021).

Para IVF: shumica e qendrave e kontrollojnë kavitetin e mitrës para transferimit të embrionit. Nëse ekografia tregon polip, mioma submukoze ose ngjitje, zakonisht këshillohet trajtimi para transferimit, që embrioni të ketë ambientin më të mirë të mundshëm. Si specialiste e infertilitetit, Dr. Gjata e vlerëson kavitetin si pjesë të planit të plotë të çiftit, jo si ekzaminim të veçuar.

Polipet dhe shtatzënia: nëse polipi gjendet gjatë shtatzënisë, zakonisht nuk hiqet; shumica e vendimeve merren pas lindjes. Miomat dhe shtatzënia: shumica e grave me mioma kanë shtatzëni normale, por miomat submukoze dhe të mëdha kërkojnë ndjekje më të kujdesshme.

10Gjakderdhje pas menopauzës: pse duhet ekografi pa vonesë?

Çdo gjakderdhje pas menopauzës, edhe një njollë e vetme, duhet kontrolluar pa vonesë, sepse është simptoma kryesore e kancerit të endometrit. Shumicën e rasteve shkaku është beninj (atrofi e endometrit, polip), por kjo mund të thuhet vetëm pas vlerësimit.

Menopauza konsiderohet pas 12 muajve pa menstruacione. Gjakderdhja pas kësaj periudhe nuk është „menstruacion që u kthye“. Udhëzuesi NICE NG12 në Mbretërinë e Bashkuar rekomandon që gratë 55 vjeç e lart me gjakderdhje pas menopauzës të referohen me rrugën e dyshimit për kancer.

Çfarë bëhet:

1. Ekografi transvaginale për të matur trashësinë e endometrit dhe për të kërkuar polipe ose masa.
2. Nëse endometri është 4 mm ose më i hollë dhe gjakderdhja nuk përsëritet, rreziku i kancerit është shumë i ulët (ACOG, 2018).
3. Nëse endometri është më i trashë, nuk shihet qartë, ose ka polip, nevojitet biopsi e endometrit ose histeroskopi.
4. Nëse gjakderdhja përsëritet edhe me endometër të hollë, vlerësimi vazhdon.

Nëse merrni tamoksifen ose terapi hormonale zëvendësuese, pragjet ndryshojnë dhe interpretimi kërkon përvojë: tregojini mjekes të gjitha barnat që merrni.

11Çfarë ndodh pas ekografisë: rezultati dhe kur nevojitet histeroskopia?

Pas ekografisë, mjekja ju shpjegon çfarë pa dhe çfarë do të thotë për ju. Hapat e mundshëm janë:

• Kavitet normal: nuk nevojitet asgjë tjetër, ose kontroll rutinë.
• Gjetje e vogël pa simptoma: monitorim me ekografi pas një ose disa ciklesh, në ditën e duhur të ciklit.
• Gjetje e paqartë: mjekja do t’ju këshillojë nëse nevojitet imazheri shtesë, si ekografi 3D ose ekografi me kontrast salin, ose histeroskopi diagnostike.
• Polip, mioma submukoze, ngjitje ose septum që kërkojnë trajtim: referim për histeroskopi operative.
• Endometër i trashë me rrezik: biopsi e endometrit ose histeroskopi me biopsi.

Histeroskopia është ekzaminimi në të cilin një kamerë e hollë futet përmes qafës së mitrës në kavitet, pa asnjë prerje në bark. Ajo lejon që mjeku të shohë drejtpërdrejt brendësinë e mitrës dhe në të njëjtën kohë të heqë polipet (polipektomi histeroskopike), miomat submukoze (miomektomi histeroskopike), ngjitjet ose septumin. Indi i hequr dërgohet për ekzaminim histologjik.

Prof. Asoc. Dr. Elinda Gjata është trajnuar në kolposkopi dhe histeroskopi në Paris (Hôpital Tenon dhe Clinique d’Alma, 2006). Procedurat kirurgjikale si polipektomia dhe miomektomia histeroskopike kryhen në bashkëpunim me spitale private, ndërsa ndjekja para dhe pas procedurës bëhet në klinikë.

Kur të telefononi menjëherë: gjakderdhje shumë e rëndë (mbushni një pecetë në orë për disa orë), marramendje, dhimbje e fortë ose temperaturë.

12Pse Klinika Gjata në Tiranë dhe nga çfarë varet kostoja e ekografisë?

Klinika Gjata në Rrugën Hasan Sufa në Tiranë funksionon që nga viti 2009 dhe drejtohet nga Prof. Asoc. Dr. Elinda Gjata, MD, Dr. Sc., specialiste e obstetrikë-gjinekologjisë dhe infertilitetit me mbi 25 vjet përvojë dhe profesore e asociuar në Universitetin e Mjekësisë, Tiranë.

Çfarë ju ofron:

• Ekografi e kryer dhe e interpretuar nga vetë mjekja, jo nga teknik.
• Trajnim në ekografi në Ian Donald School of Ultrasound.
• Trajnim në kolposkopi dhe histeroskopi në Paris (Hôpital Tenon / Clinique d’Alma, 2006), që do të thotë se ekografia lexohet me synimin e trajtimit pasues.
• Aparat ekografik GE Voluson për imazhe të detajuara gjinekologjike.
• Përvojë specifike në infertilitet: vlerësimi i kavitetit lidhet me planin e plotë për shtatzëni, IUI ose IVF.
• Vazhdimësi: e njëjta mjeke ju ndjek nga ekografia te procedura dhe kontrolli pas saj.

Nga çfarë varet kostoja: çmimi varet nga lloji i vizitës (vizitë e parë apo kontroll), nëse ekografia bëhet vetëm ose bashkë me konsultë të plotë gjinekologjike ose infertiliteti, nevoja për Doppler ose kontrolle të përsëritura në cikle të ndryshme, dhe nëse më pas nevojiten biopsi, histeroskopi ose procedura në spital. Për informacion të saktë, telefononi klinikën në +355 4 234 0059.